Geschiedenis van de tramlijnen Denekamp – Losser – Gronau en Glanerbrug – Losser
Het Twentse tingeltrammetje en de goederentramlijn –
op zoek naar restanten (1)
Restanten Oldenzaal - Losser - Glanerbrug/Gronau
Wie op zoek gaat naar overblijfselen van de tramlijnen Denekamp – Oldenzaal – Gronau en Glanerbrug – Losser moet zich tevredenstellen met relatief weinig vondsten. Van de stationsgebouwen zijn er slechts twee terug te vinden: in het Duitse Gronau en het Nederlandse Denekamp. In Oldenzaal is een replica van het vroegere haltegebouw van de lijn naar Denekamp verrezen. Een verslag en niet complete opsomming in twee delen.
Tekst: Oege Kleijne
Voor het overige moet de spoorwegarcheoloog het doen met taluds, dijkjes, een enkel bruggenhoofd en zo hier en daar een monument. De overeenkomst tussen al deze tramlijnen: het spoor is allang opgebroken en bij tramlijnen die in of naast de weg lagen, werden de wegen vaak verbreed en bleven er maar weinig tastbare herinneringen over aan het tramverleden. In de volgende beschrijvingen belichten we de restanten en ook ruwweg de loop van de lijnen. Voor aanvullingen of eventuele onjuistheden houden we ons aanbevolen.
(Tekst loopt door onder de foto’s)
Op bovenstaande foto is duidelijk te zien hoe het vroegere spoor in Glanerbrug naar Losser liep: met een grote boog naar links. Het spoor rechtdoor loopt direct naar Gronau en de overweg ligt in de Kerkstraat van Glanerbrug. Het materieel op de foto: locomotor 297, komend uit de richting Losser, en de DB-515.593+815.721 uit Gronau naar Enschede op 22 januari 1975.
Foto: Oege Kleijne.
De gele lijn is de loop van de vroegere goederenlijn vanaf het station Glanerbrug tot aan de Glanerbrugstraat 45. Daarna liep de lijn over het huidige fietspad in de richting van Losser. Copyright: Google.
Glanerbrug – Losser/Glane – Gronau
Van de lijn Glanerbrug – Losser is nog maar weinig terug te vinden. Vanaf het perron van de halte Glanerbrug aan de spoorlijn Enschede – Gronau kruiste de lijn de Kerkstraat en liep over een eigen baan in een ruime boog naar de N731. Het lage dammetje is nog enigszins vast te stellen. Daarop vooral bomen en bosschages; soms is het afgegraven. In het weggetje naar de voetbalvelden (niet ver van het station) is nog duidelijk een hobbel te zien. Een aanwijzing voor het verhoogde talud van de goederentramlijn. Bij die voetbalvelden loopt een voetpad parallel aan de groeide dijk. Zie ook de kaart van Google.
Wie goed zoekt kan dit talud nog enigszins volgen tot het punt waarop de tramlijn, zo’n kilometer van de vroegere aftakking, parallel aan de weg naar Losser kwam te lopen. Dit punt ligt dicht bij de Glanerbrugstraat 45. Terugkijkend naar Glanerbrug is daar een bosschage te zien waarin een stukje van het door begroeiing nauwelijks herkenbare dijklichaam loopt. Eigenlijk een schamele oogst, maar beter iets dan niets.
(Tekst loopt door onder de foto’s)
Via Glane naar Gronau
Een voor spoorwegarcheologen markant punt is de van de N731 aftakkende weg naar rechts, de Gronausestraat. Hier stak ooit de tram over vanuit Losser naar Gronau. Kijkend in de richting van Glane en Gronau lag het tracé rechts van de Gronausestraat. Pas in Glane is weer iets te zien van de vroegere tramlijn: net voor de grens bevindt zich een trammonument in de vorm van een stukje rails, een andreaskruis en een stootblok. Daar is het vroegere tracé ook nog enigszins te ontwaren. Op de plek van dit monument stond vroeger het grootste stationsgebouw van deze lijn. De reden daarvan: het lag pal aan de grens en hier huisde de Nederlandse douane. Die verrichtte er de controles en regelde de invoer van goederen. Dat ging door nadat de rails waren opgebroken. Het station viel eind jaren zestig ten prooi aan de slopershamer.
(Tekst loopt door onder de foto’s)
Waar de weg naar Gronau ietwat linksaf buigt, gaat het vroegere tracé rechtdoor en loopt rechts van de eerste Duitse woonwijk. Rijden of lopen we door de Kurfürstenstraße, dan zien we aan onze linkerhand een voetpad dat later overgaat in een fietspad. Dat loopt over het gehele tracé tot aan de plek waar het vroegere stationsgebouw van de ‘Holländische Bahn’ nog altijd staat. Het ligt op de hoek tussen de Brookstraße en de Steinstraße, in baksteenrode kleur. Zie ook de kaart in luchtfoto-stijl onder de foto’s van het vroegere stationsgebouw.
Tekst loopt door onder de foto’s.
Foto: Roelof Hamoen.
Boven: de ruwe loop van de vroegere tramlijn door vanaf het spoorwegmonument in Glane naar en door het Duitse Gronau (gele lijn). In rood omkaderd, onderaan de kaart, het vroegere stationsgebouw dat nog altijd bestaat als woonhuis. Let op: dit terrein is privébezit en mag niet zonder toestemming van de eigenaar worden betreden. Klik op luchtfoto en zoom in en uit. Copyright: Google.
Terug naar Glanerbrug – Losser
We rijden terug naar het punt waar we afbogen naar Gronau, aan de N371, en vervolgen onze ontdekkingstocht of beter reis langs het oude spoor naar Losser. Vanaf de afslaande weg naar Losser volgde lijn, zoals gezegd, rechts de N731 in de richting van Losser. Rechts langs het industrieterrein met nog steeds een fabriek van Van Heek (had ooit een spooraansluiting) tot de huidige rotonde. Hier stak de lijn min of meer over en reed vervolgens in het midden van de weg. Dit is nog steeds te zien aan de geplante bomen; de lijn liep dus tussen twee parallelwegen. De huidige strook middenin de weg was vroegere breder.
In Losser zelf herinnert nog een monument met een stukje rails en een wisselonderdeel aan de tram. Dit ligt bij de rotonde waar de Gronausestraat naar links gaat en rechts de Langenkamp begint. Achter dit wisseldeel lag het station en was ook de laad- en losplaats die tot 1972 in gebruik was.
Van Losser naar Oldenzaal
Feitelijk volgde de lijn de Gronausestraat tot aan de rotonde, waar in het verlengde de Oldenzaalsestraat begint. Ook aan die straat liep de tramlijn parallel, langs de Steenfabriek De Werklust, de N374 volgend. Ter hoogte van die fabriek liep de lijn naar verluidt rechts van de weg. Waar die de N374 overstak, weten we niet.
Verder liep de lijn links van de weg, maar of dit op het huidige fietspad is, kunnen we niet meer nagaan. Enkele kilometers voor de A1 boog vroeger de Oldenzaalsestraat naar rechts af en maakte een slinger. Hier is de N374 rechtgetrokken. Slaan we rechts de Veendijk in en nemen we de eerste weg links, dan zien we duidelijk een brede strook langs de weg. Hier liep het tramspoor. Als we deze bocht weer terug volgen naar de N374, komen we op het punt waar de tramlijn op een eigen dijk, dus los van de weg, verder ging in de richting van Oldenzaal. Het huis staat hier een beetje schuin op de weg en dat bewijst dat de lijn er wegliep. Daarna zien we niets meer van dijkjes in het land. Het baanlichaam lijkt hier afgegraven. Kort voor de A1 raken we het spoor bijster. Hier lijkt niets meer te zien van de lijn. Dat geldt ook voor het punt waar de tramlijn uit Losser aansloot op de lokaalspoorlijn van Enschede via Lonneker naar Oldenzaal. Van de verbindingsbaan tussen de lijnen Oldenzaal – Denekamp en Enschede – Lonneker – Oldenzaal hebben we evenmin iets kunnen vinden.
rh 03-2026