De Pinte-Ronse (zuidelijk deel lijn 86)
Het zuidelijke deel van NMBS-lijn 86: Ronse – Basècles-Carrières in rood op een kaart van G. Close (GTF). Dit traject is ongeveer 28 km lang en kruist lijn 94 (Halle-Blandain) in Leuze.
Wie benieuwd is hoe het treinverkeer in België in vijftig jaar tijd veranderde, kan een kijkje nemen op deze pagina die het zuidelijke deel van lijn 86 onder de loep neemt. Decennialang trokken Vlamingen via deze route naar Wallonië om in de kolenmijnen te werken. Een reeks foto’s laat zien hoe het zuidelijke deel van lijn 86 er vroeger uitzag en wat je er nu aantreft.
Het noordelijke deel van spoorlijn 86 staat op een aparte pagina. Daar staat een bondige geschiedschrijving van het noordelijke en het zuidelijke deel.
Tekst: Roelof Hamoen
Feiten en cijfers over spoorlijn 86 (zuidelijk deel)
Geopend voor reizigers/goederen:
Ronse – Leuze – Basècles-Carrières: 21 mei 1861 (Oudenaarde – Leuze met tunnel 1 september 1861)
Enkelspoor, niet geëlektrificeerd.
Tweede spoor tussen Basècles-Carrières en Basècles (periode onbekend)
Gesloten voor reizigers:
Basècles-Carrières – Leuze: 3 juni 1984 (op 25 april 1986 buiten dienst)
Leuze-Ronse: 1 juni 1988
Einde goederendienst:
Ronse – Frasnes-lez-Anvaing 1998
Frasnes-lez-Anvaing – Leuze 2005
Basècles – Basècles-Carrières 1992
Op een groot deel van het tracé ligt nu een RAVeL-fietspad.
Een reis van Ronse naar Basècles
De 6211 komt op 6 mei 1988 aan in Ronse met IR 1711 uit Leuze. Aan deze verbinding zou op 1 juni 1988 een einde komen. Rechts is nog te herkennen waar de lijn in de richting Avelgem en Doornik aftakte. Tegenwoordig liggen aan deze zijde van het station geen sporen meer.
Foto Roelof Hamoen
Een overzicht van het emplacement van Ronse met het vervallen stationsgebouw op 6 mei 1988. Links komt trein 1711 binnen uit Leuze, die doorgaat naar Gent en Eeklo. Rechts een soortgenoot die een uur later vanaf Ronse naar Eeklo rijdt.
Op 1 juni 1988 werd de dienst Leuze-Ronse opgeheven wegens het geringe aantal reizigers. Tegenwoordig liggen hier nog maar twee sporen voor de dieseltreinstellen van de reeks 41.
Foto Roelof Hamoen
De 6322 passeert ten zuiden van Ronse de grens tussen de Nederlands en Frans sprekende delen van België op 6 mei 1988.
Na de sluiting van de kolenmijnen in Wallonië bleek er maar weinig behoefte te zijn aan vervoer tussen beide zijden van de taalgrens. Deze was op nevenlijnen vaak ook een economische barrière, die leidde tot sluitingen. Ronse-Leuze onderging dit lot op 1 juni 1988.
Foto Roelof Hamoen
Dergneau, het eerste station van lijn 86 op Waals gebied, is een standaardtype. De halte is gesloten op 3 juni 1984. Het stationsgebouw is als bankfiliaal vastgelegd op 14 mei 1985. Inmiddels is het een woonhuis.
Foto Roelof Hamoen
De halte bij het dorp Ellignies-lez-Frasnes is gesloten op 3 juni 1984. De IR-trein 1737 met loc 6322 rijdt hier dan ook door op 6 mei 1988. Drie weken later zouden er helemaal geen treinen meer rijden door de sluiting van het traject Ronse-Leuze.
Foto Roelof Hamoen
IR-trein 1737 nadert op 6 mei 1988 Frasnes-lez-Anvang, waar rechts het silhouet van de suikerfabriek is te zien. Bijzonder zijn de hoge telegraafpalen langs het spoor, die hun functie allang hebben verloren. Dit lijngedeelte is gesloten op 1 juni 1988.
Foto Roelof Hamoen
Sinds juni 1988 rijden hier geen treinen meer. Op 11 mei 2004 is de plek van de halte Ellignies-lez-Frasnes nog wel te herkennen, maar de natuur doet haar best om terrein terug te winnen. De vroegere wachterswoning is gerenoveerd.
Foto Roelof Hamoen
Op de zijgevel van het stationsgebouw staat “Frasnes-lez-Buissenal” en op het perronbord “Frasnes-lez-Anvaing”, 11 mei 2004 (‘lez’ = ‘in de buurt van”). Beide namen zijn in gebruik om verschil te maken met de andere dorpen met de naam Frasnes in België.
Het gebouw is van een type dat ook in onder andere Leupegem (zie lijn 86 noordelijk deel) is gebouwd en bestaat nog steeds. De sporen zijn inmiddels geweken voor een fietspad.
Foto Roelof Hamoen
Op 6 mei 1988, drie weken voor opheffing van de reizigersdienst tussen Ronse en Leuze, is het redelijk druk in Frasnes-lez-Anvaing. Het klassieke sein voor de richting Ronse staat op veilig, de treinbegeleider komt een instappende reiziger te hulp. Hier moet je de trap van een balkon nog “beklimmen”.
Foto Roelof Hamoen
Op 11 mei 2004 is er nog goederenvervoer tot het station van Frasnes-lez-Anvaing, maar niet meer naar de suikerfabriek via het het spoor rechts. De productie is in 2004 beëindigd; wel dient een silo nog steeds als opslagplaats voor suiker. De enige goederenklant is tot december 2005 de kunstmestfabriek van Rosier, waarvoor de wagens naar station Frasnes worden gebracht.
Ten noorden van het station worden de overwoekerde rails anno 2026 vervangen door betonnen platen van een RAVeL-pad. Het stationsgebouw is al eerder opgeknapt.
Tegenover het station begint de Rue du Vicinal, Frans voor ‘weg van de buurttram’. Na ongeveer 100 meter is rechts op privéterrein nog het vroegere tramdepot (stelplaats) aanwezig in de vorm van een dienstgebouw, nu een woonhuis, en twee loodsen. De laatste personentram reed hier in 1954.
Foto Roelof Hamoen
Een oud stalen hek markeert op 14 mei 1985 het terrein van de meststoffenfabriek Rosier aan de Route de Grandmetz in Moustier, iets ten zuiden van Frasnes. Het diesellocje van de fabriek is te zien in de loods. De aansluiting op lijn 86 is ongeveer een kilometer lang. Het vervoer eindigde hier in 2005; tegenwoordig ligt er een fietspad op het tracé.
Foto Roelof Hamoen
De Cockerill van de kunstmestfabriek Rosier in Moustier duwt twee wagens met meststoffen via een gemoderniseerd toegangshek naar het losspoor op 11 mei 2004. Een trein met vierassige zelflossers is naar het station van Frasnes gebracht. Vandaar rijdt het diesellocje steeds met enkele wagens naar de fabriek.
Foto Roelof Hamoen
De Cockerill van de meststoffenfabriek Rosier in Moustier met vierassige zelflossers op 11 mei 2004. Het locje pendelt steeds met enkele wagens tussen het station van Frasnes, waar een bloktrein is gebracht door de NMBS, en de fabriek. Een afstand van ongeveer een kilometer, maar wel met behoorlijke stijging. In december 2005 kwam een einde aan dit vervoer.
Foto Roelof Hamoen
De zon laat het helaas afweten op 14 mei 1985 in Grandmetz bij het passeren van de 6285 met IR 1711. Het stationsgebouw behoort tot het standaardtype en bestaat nog steeds. Ertegenover (zie volgende foto) staat het eerste stationsgebouw, verbouwd tot woonhuis. Het station is gesloten voor reizigers op 3 juni 1984. Hier ligt nu een fiets- en wandelpad op het spoortracé.
Foto Roelof Hamoen
In het dorpje Grandmetz liggen geen rails meer, maar er staan wel twéé stationsgebouwen in april 2026. Ter vervanging van een eenvoudig houten onderkomen werd in de negentiende eeuw een klein stenen gebouw in gebruik genomen (rechts). Na de overname door de Staatsspoorwegen verrees een standaardtype (links en op de voorgaande foto).
Het oudere stationsgebouw is verbouwd tot woonhuis, waarbij aan de straatzijde geen ramen of deuren zitten. Het andere stationsgebouw is ook een woonhuis geworden.
Opvallend detail: een paal met perronverlichting staat decennia na de sluiting van de halte (op 3 juni 1984) nog fier overeind. Het beton van de perronrand is ook nog aanwezig.
Foto Roelof Hamoen
Lijn 86 heeft, behalve Ronse, nóg een ’tweedehands’ stationsgebouw: Leuze, waar de lijn 94 (Brussel-)Halle-Blandain(-Lille) wordt gekruist. Ronse kreeg een gebouw uit Brugge, in Leuze werd het stationsgebouw in 1879 opnieuw opgebouwd dat daarvoor in Doornik (Tournai) had gestaan. De foto (© Roelof Hamoen) toont de situatie op 19 april 1984. Op het rommelige stationsplein staan een NMBS-auto voor stukgoed, een Mercedes-taxi en een frietkot. In die tijd doodnormaal. Het stationsgebouw is nog steeds aanwezig.
Het station Leuze was een belangrijk overstapstation voor reizigers op de lijnen 86 en 94 (Halle-Blandain). Daarom waren de twee eilandperrons en een perron langs het stationsgebouw geen overbodige luxe. Op 19 april 1984 staat links de motorwagen 4505 als ‘omnibus’ (stoptrein) 9032 naar Blaton via Basècles en rechts de 4506 als 9082 naar Ronse.
Door de opheffing van de reizigersdienst op lijn 86 raakten perronsporen overbodig. Tegenwoordig is nog maar een eilandperron aanwezig. Sinds 28 mei 1986 rijden de treinen hier elektrisch.
Foto Roelof Hamoen
In de boog van lijn 86 naar Leuze lagen op 6 mei 1988 nog zeer korte stukken rail, die de 6203 zojuist met een ratelend geluid is gepasseerd met trein 1735. De loc zal omlopen en als trein 1713 terugrijden naar Ronse en verder. Rechts staat de 627 als IR 1587 naar Antwerpen.
Foto Roelof Hamoen
Tussen Leuze en Basècles is het grootste deel van de spoorlijn veranderd in een fiets- en wandelpad. Op deze plek bij Tourpes was een halte, op zo’n twee kilometer afstand van het dorp. Er staat nog een betonnen behuizing voor de apparatuur van de voormalige knipperlichtinstallatie bij de overweg, achter het gebladerte van de bomen.
Foto Roelof Hamoen
Tussen de haltes Tourpes en Thumaide zijn weer treingeluiden te horen dankzij de aanleg van de hogesnelheidslijn van Brussel naar Lille. Gelukkig is er ook een onderdoorgang gemaakt, zodat fietsers en wandelaars ongestoord de route van lijn 86 kunnen volgen. Roelof Hamoen maakte de foto op 21 april 2011.
Ten noorden van Thumaide ligt de lijn in een kleine ingraving. De stenen brug hoort bij een landweggetje in de buurt van de Rue Ribonfosse, 21 april 2011.
Foto Roelof Hamoen
De plek van de halte in Thuamide is gemakkelijk te vinden dankzij de betonnen abri die aan de slopershamer ontsnapt is. Aan de andere zijde van het vroegere spoor staat ook nog een wachterswoning (21 april 2011).
Foto Roelof Hamoen
De 4505 vertrekt als ‘omnibus’ 9032 van Leuze naar Blaton op 19 april 1984. Vanaf 3 juni van dat jaar zouden hier geen treinen meer stoppen. In het kader van het beruchte “IC/IR-plan” zijn op die dag rond 240 weinig gebruikte haltes en stations gesloten in België.
Foto Roelof Hamoen
Het vervallen fabrieksgebouw en de rij op reserve staande zelflossers wekken op 19 april 1984 de terechte indruk dat Basècles in het verleden veel goederenvervoer heeft gekend. Rond het station waren steengroeven met allerlei spooraansluitingen. Eén ervan is een pad geworden dat aansluit op het fietspad op het tracé van lijn 86 (net na de afbuiging van lijn 78, goed te zien op Google Maps). Basècles was beroemd om het zwarte marmer.
Foto Roelof Hamoen
Motorwagen 4505 in de boog naar de halte Basècles, na de aftakking van lijn 78 (Saint-Ghilain – Tournai) als trein 9083 naar Leuze. Dit traject is voor reizigersvervoer gesloten op 3 juni 1984.
Foto Roelof Hamoen
Treinstel 064 stopt op 19 april 1984 als 7813 naar Tournai in Basècles-Carrières (=steengroeven).
Rechts achter het stationsgebouw takte lijn 86 aan op lijn 78 (Saint-Ghilain – Tournai). De reizigerstreinen uit de richting Leuze reden door naar Blaton, Sint-Ghislain of Mons (Bergen). De halte is gesloten voor reizigers op 3 juni 1984. Het stationsgebouw, een standaardtype, bestaat niet meer.
Foto Roelof Hamoen
De dienstregeling van lijn 86 tussen Gent en Blaton, zomerdienst 3 juni 1956.
De dienstregeling van lijn 86 tussen Blaton en Gent, zomerdienst 3 juni 1956.
rh-01/02-2026/ok-03-2026
Links:
Algemene informatie, schema van spoorlijn 86:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Spoorlijn_86
Reportage over station Ronse:
https://www.wikiwand.com/nl/articles/Station_Ronse
Fotoreportage uit 2014:
https://www.industriecultuur.be/spoorwegen/spoorlijn86
Film van een jubileum-stoomrit in 2011:
https://www.youtube.com/watch?v=u9KS8mWytYg
Gegevens over Belgische spoorlijnen (opening, sluiting, opbraak, stations, stopplaatsen):
https://sites.google.com/view/belgischespoorlijnen
Kaarten van spoorlijnen en links naar foto’s van stations in België:
https://www.historicraildata.eu/site/nl/historicraildata/0/home
Historie van het railvervoer in Basècles:
https://basecles1.e-monsite.com/pages/souvenirs-souvenirs/chemin-de-fer-des-carrieres/le-rail-a-basecles.html#page1
(Onderaan deze pagina doorklikken naar volgende pagina’s)