Vakantietips Duitsland - Schwarzwald - het Zwarte Woud
Inleiding met handige tips
Veel Nederlanders zoeken vooral tijdens de zomervakantie een rustige stek in het Schwarzwald. Maar ook in de winter, wanneer er voldoende sneeuw ligt, is het een paradijs voor langlaufers en skiliefhebbers. En wat te denken van railliefhebbers die een trein in een prachtige wintertooi in dit gebied willen fotograferen? Het Schwarzwald is zo’n tweehonderd kilometer lang en niet minder dan 75 kilometer breed. Gezien de grootte van het gebied en de vele spoorse mogelijkheden wijden we in totaal vier pagina’s aan het Schwarzwald. Eerst deze introductie, daarna van noord naar zuid.
Tekst: Oege Kleijne
Op spoorweggebied valt er veel te beleven in het Schwarzwald. Van spectaculaire berglijnen, drukke hoofdlijnen tot en met spoorzoeken. Plus de meest spectaculaire museumlijn van Duitsland, de Sauschwänzlebahn. Wie de hobby breder wil beleven, zoekt het aan gene zijde van de grens en komt in Frankrijk of Zwitserland terecht. Spoortechnisch is de hoek nabij Bazel het meest interessant. Op Basel Hbf, het station van de Zwitserse staatsspoorwegen (SBB), komen in hoofdzaak drie spoorwegmaatschappij tezamen: de Duitse (DB), Franse (SNCF) en de SBB. Kijken we naar het goederenvervoer, dan is de variatie nog veel groter, omdat er tal van particuliere spoorvervoerders, zowel uit Duitsland maar ook daarbuiten hun treinen naar en van Bazel (en verder) laten rijden.
Algemene informatie
Wie het Zwarte Woud wil bezoeken en zich eerst wil oriënteren, heeft keuze uit tal van informatiebronnen. Een comfortabele start biedt de toeristeninformatie.
‘Gratis’ (!) openbaar vervoer in en rond het Schwarzwald
In grote delen in en rond het Schwarzwald kan de vakantieganger die daar een opslag op de toeristenbelasting voor betaalt, tijdens zijn of haar verblijf gratis gebruik maken van het openbaar vervoer. Een uitgelezen kans voor spoorwegliefhebbers om de vele schitterende lijnen te bereizen, zelfs buiten het strikte gebied van het Schwarzwald. Bijvoorbeeld in het bekende Kaiserstuhl-gebied, de regio Breisgau.
Het gebruik van snelle treinen (ICE, EC, IC) is overigens niet toegestaan, maar de zogeheten RE’s en RB’s zijn wel toegankelijk met de zogeheten Konuskarte. Let op: niet in alle plaatsen in het Schwarzwald wordt de Konuskarte verstrekt. Raadpleeg de website van de Konuskarte of de vakantiehost/reisorganisatie alvorens het vakantie-onderkomen te boeken. Wie met het Deutschlandticket aankomt, hoeft deze Konuskarte niet aan te schaffen, want dit ticket is ook op al het openbaar vervoer in het Schwarzwald geldig; zelfs tot Basel Hbf (maar geldt daar weer niet op bus en tram).
Tot slot: ter oriëntatie staat een overzicht van spoorlijnen in het Schwarzwald op Wikipedia.
Het slimme trein-tram-systeem van Karlsruhe en omgeving
Karlsruhe en wijde omgeving kennen een slim systeem waarbij trams naar en van de binnenstad en ook over aangrenzende spoorwegen rijden. Het systeem dat zeer succesvol is, kreeg in Duitsland onder meer in en rond Chemnitz en Saarbrücken navolging. Het grote voordeel: vanuit de omliggende plaatsen direct het centrum van de stad in zonder over te stappen en zonder parkeerproblemen.
Het trein‑tram‑systeem van de Albtal-Verkehrs-Gesellschaft (AVG) en de Verkehrsbetriebe Karlsruhe (VBK) in en rond Karlsruhe groeide sinds de start begin jaren negentig van de vorige eeuw uit tot een internationaal voorbeeld van slimme mobiliteit.
In de jaren tachtig kampten de regio en de Karlsruher binnenstad met volle wegen en een dalend gebruik van het regionale spoor. Ingenieurs en planners zochten naar een manier om stad en omliggende dorpen beter te verbinden zonder een volledig nieuw metrosysteem te bouwen. Het idee om trams en treinen te combineren – toen nog revolutionair – bood precies die flexibiliteit.
Succesformule
In 1992 reed de eerste tram‑trein vanuit het centrum van Karlsruhe rechtstreeks het regionale spoor op. Dat betekende dat reizigers zonder overstap van de binnenstad naar omliggende plaatsen konden reizen. Dat bleek een succesformule: het netwerk groeide snel en werd de ruggengraat voor de mobiliteit in de regio.
“Karlsruher Modell”
Later volgde de aanleg van een ondergronds tunnelnetwerk in de binnenstad van Karlsruhe, waardoor het drukke stadscentrum werd ontlast en de doorstroming verbeterde. Vandaag de dag staat Karlsruhe bekend als pionier van het tram‑trein‑concept, in vakkringen bekend als het “Karlsruher Modell”. Het systeem bewijst in de praktijk dat het slim combineren van de bestaande infrastructuur kan leiden tot een efficiënt, duurzaam en aantrekkelijk openbaar vervoer.
Taakverdeling
Waar de AVG vooral de regionale tram‑treinlijnen exploiteert (de trams die het spoor op gaan), beheert de VBK onder meer het stadsvervoer: de klassieke tramlijnen, de buslijnen en de nieuwe ondergrondse stadstunnel. Samen vormen AVG en VBK een hechte combinatie binnen het Karlsruher Verkehrsverbund (KVV), waardoor het hele netwerk als één geïntegreerd systeem functioneert.
Bronnen in Wikipedia:
– Tramtrein (Nederlands)
– Stadtbahn Karlsruhe (Duits)
– Albtal-Verkehrs-Gesellschaft mbH (AVG)
Nieuw materieel voor grensverkeer
Tussen het Schwarzwald en Frankrijk liggen verschillende (niet-)geëlektrificeerde lijnen die nu nog met dieseltreinstellen of -motorrijtuigen worden geëxploiteerd. In de periode van 2026 tot 2029 wordt dit inmiddels al wat oudere materieel vervangen door hybride Franse treinstellen van het type Régiolis Transfrontalier-treinstellen. Dit is materieel kan zowel onder de Duitse 15 kV wisselspanning als onder de Franse spanning 1500 V gelijkspanning rijden en beschikt ook over dieselmotoren. Het gaat hier om de volgende trajecten/treinverbindingen van noord naar zuid:
– Neustadt (Weinstraße) – Wissembourg
– Lauterbourg – Wörth
– Offenburg – Strasbourg
– Müllheim – Mulhouse
Verder met:
– Schwarzwald noord
– Schwarzwald midden
– Schwarzwald zuid
Oproep: graag updates en eigen foto's
De redactie van Railromantiek komt graag in contact met railliefhebbers die tijdens hun vakantie onjuistheden ontdekken in bovenstaande teksten en eigen, kwalitatief goede foto’s ter beschikking willen stellen voor deze en andere pagina’s met vakantietips. Reactie graag via “Contact”.
Terug naar overzichtspagina Vakantietips
FvB/02-2026