Herinneringen aan de Noord-Friese lokaalspoorlijnen (1)
Voor het eerst en het laatst per trein naar Dokkum en Minnertsga
Oude lijntjes en bijna in oorspronkelijke staat verkerende stationnetjes. Dat waren de Noord-Friese lokaalspoorlijnen anno 1970 nog. Oké, van de meeste armseinen was niets meer terug te vinden en ook de knipperlichtinstallaties van de overwegen verrieden dat we in een andere tijd waren aanbeland. Maar op de stationnetjes zelf leek het alsof er sinds de staking van de personendienst in de jaren dertig niets was veranderd.
Tekst: Oege Kleijne
Mijn eerste kennismaking met de ‘Noord-Friese’ dateert van 30 april 1970. Op die Koninginnedag stond een excursietrein van de railfanclub NVBS in Leeuwarden klaar om met drie oude rijtuigen de reis naar Dokkum-Aalsum te aanvaarden. De trein met de loc van de serie 2400 vertrok en al snel reden we door een weids landschap met dorpjes en kerkjes op terpen. De lijn slingerde van het ene dorpje naar het andere. De bedaagde museumtrein baande zich een weg als ware die het (ooit zo lieflijk bezongen) Dokkumer Lokaaltje.
Onderweg hield de NVBS fotostops. Een schare liefhebbers stapte dan uit, vormde een kring rond de voorzijde van de trein en de camera’s klikten. Meestal vormde een antiek stationnetje het decor voor deze historische trein. En oude, vervallen stations waren er in overvloed begin jaren zeventig. Niet zelden stonden de stationsgebouwtjes er nog zo bij, alsof er zo weer een echte stoomtrein aan zou komen. Het naambord was dan weliswaar verweerd, maar de plaatsnaam was meestal nog goed te lezen. Ook de perronkanten herinnerden aan een actief reizigersverleden. Een enkele keer zag je nog oude elektrische perronlantaarns. Als staande lantaarnpaal op het perron of als een hangende verlichtingsarmatuur, bevestigd aan de muur van een stations- of haltegebouw.
Authenticiteit
Die authenticiteit van deze spoorse entourage was opvallend. Alsof de tijd er echt had stilgestaan. Wat een sfeer! Die sfeer omhelsde me en sloop binnen om nooit meer weg te gaan. Vanaf dat moment was ik verkocht en verknocht aan die pittoreske lijntjes boven Leeuwarden. Doch een poging om de gevoelens precies in woorden te vatten, lijkt op een hoofse liefde: ongrijpbaar! Net als je denkt de passende woorden te hebben gevonden, raak je niet de kern. Dat tot op heden de Noord-Friese lijnen hun aantrekkingskracht ook op anderen uitoefenen en nog steeds bezitten, daarvan getuigt ook het relatief grote aantal websites dat aan deze spoorlijnen en hun overblijfselen is gewijd.
Erebogen in Dokkum
De treinreis ging van Leeuwarden via Stiens naar Dokkum-Aalsum, het restant van de oostelijke spoorlijn die vroeger eindigde in Anjum.
Na een lunchpauze, waarin de treinpassagiers kort konden kennismaken met het schilderachtige Dokkum en waar erebogen getuigden van het Dokkumer Lokaaltje, ging het onverwijld terug naar Stiens. Daarna reed de trein de westelijke tak op, althans wat daarvan nog over was. Eindpunt vormde Minnertsga, waar in het stationsgebouw een kleine tentoonstelling was ter ere van de Noord-Friesche Locaal-Spoorwegmaatschappij, ooit eigenaar en exploitant van die lijnen. NFLS-kenner en -liefhebber Wietse Hoekstra, in 2009 overleden, had die expositie samen met anderen ingericht en het stationsgebouw uiterlijk weer in bijna oorspronkelijke staat gebracht.
Westelijke tak
Die westelijke tak deed niet onder voor het Dokkumer lijntje. Ook hier stationnetjes te kust en te keur. En veel nog in bijna oorspronkelijke staat.
Tegen de avond bereikte de 2400 met zijn illustere gezelschap het eindpunt Leeuwarden. Het zou een van de allerlaatste keren zijn dat een trein met passagiers Dokkum en Minnertsga had bereikt.
Van Gewest tot Gewest
De reis van dat eenzame treintje door het dunbevolkte Noord-Friesland trok niet alleen de aandacht van de in groten getale aanwezige lokale bevolking, maar ook van een cameraploeg van Van Gewest tot Gewest. Die volgde de trein op de voet en maakte soms van de trein gebruik om onderweg interviews af te nemen. In het Fries Film- & Audioarchief zijn overigens filmbeelden te zien die niet gebruikt zijn voor deze uitzending.
Dokkum-Aalsum of -Aalzum?
Tijdens de excursie sierde een groot naambord het stationsgebouw van Dokkum. Daarop stond de naam van het vroegere station: Dokkum-Aalzum. Doch een blik in oude spoorboekjes leerde dat Aalsum met een ‘s’ geschreven werd. Fokko Feenstra uit Dokkum, een telg uit de familie die het station lange tijd in bezit heeft gehad, weet nog als de dag van gisteren hoe die ‘z’ op de naambord kwam. “Een kleine anekdote die ik persoonlijk heb meegemaakt betreft het opschrift DOKKUM-AALZUM op het station ten tijde van de feestweek 30-04 t/m 05-05-1970. Mijn vader kreeg het verzoek van de feestweekcommissie om de naam Feenstra & Zonen af te dekken met de oude naam van het station. Daar mijn vader ook al behept was met het spoorvirus, werd hier welwillend mee ingestemd. Sterker nog, hij gaf het lokale bouwbedrijf mondeling opdracht om borden te maken met de oude naamstelling, ervan uitgaande dat de maker wel zou weten hoe die naam geschreven moest worden. Op 29 april in de namiddag werden de borden, nog nat van de verf, afgeleverd en zag men de spelfout: de schilder wist niet precies hoe je Aalsum moest schrijven. Toen was het echter te laat om de zaak nog te herstellen en zijn de borden nog in de vroege avond van 29 april opgehangen met in de dagen daarna een behoorlijk stuk commentaar opleverend.”
Foto: Oege Kleijne.
Met dank aan:
Bart Peters, Hans Elzinga, Roelof Hamoen, Fokko Feenstra, Wietse Hoekstra (✝), Familie Okkinga en Wytze Wijbenga.
Lees verder in deel 2 -
Herinneringen aan de Noord-Friese lokaalspoorlijnen
Alles weten over de geschiedenis
van het Noord-Friese spoor?
In Friesland en soms ook daarbuiten, kennen de mensen het Dokkumer lokaaltje. Van het liedje, maar soms ook van overleveringen of herinneringen. In oktober 2013 is het 512 pagina’s dikke boek over de Noord-Friesche Locaal Spoorwegmaatschappij en de tramwegen in Noord-Friesland verschenen. Het is een echt standaardwerk voor iedereen die belangstelling heeft in de streekgeschiedenis, spoor- en tramwegen en een groot aantal autobusdiensten. Nu tegen een extra aantrekkelijke prijs. Zolang de voorraad strekt.
Interesse? Meer informatie is te vinden op de website van Uitgeverij Gegarandeerd Ongeregelmatig.
Terug naar overzicht Noord-Friesland
rh 03-2026