Bovenbanner vakantietips

Vakantietips België - overzicht railmusea,
museumlijnen en andere spoorse activiteiten

Deze foto toont het trammetje van Han. Foto: Roelof Hamoen.
België bezit bijzondere museumlijnen die door fraaie landschappen lopen: de reis zelf is het doel. Maar in Han-sur-Lesse is een museumtram jarenlang ook een heel praktisch vervoermiddel geweest tussen het centrum van het dorpje (waar parkeerplaatsen voorhanden zijn) en de ingang van de beroemde grotten waar parkeergelegenheid ontbreekt. Helaas is de exploitatie begin 2026 gestaakt als gevolg van bezuinigingen. Raadpleeg de website van de grotten van Han voor de laatste ontwikkelingen. Op de foto een lege tram, onderweg van de grotten naar het centrum van Han-sur-Lesse, 30 april 2022. Foto: Roelof Hamoen.

België biedt volop mogelijkheden voor wie railattracties en vakantie (of een weekendje weg) wil combineren. Speciaal voor railliefhebbers die in België op vakantie zijn of gaan en die zich afvragen wat er op railgebied te doen is, hebben we een overzicht samengesteld van spoor- en openbaarvervoermusea, museumspoor- en -tramlijnen en andere spoorse activiteiten.

Tekst: Oege Kleijne

Hieronder een niet-compleet overzicht van railmusea en museumspoorlijnen met hun websiteadres. Deze organisaties en hun lijn (indien van toepassing) zijn verdeeld – indien nodig voor de overzichtelijkheid – over Vlaanderen en Wallonië. Heeft u aanvullingen en/of correcties, laat het ons weten via “contact”.

Terzijde: de nationale spoorwegmaatschappij NMBS biedt geen dagkaarten om het gehele net per trein te verkennen en vele mooie lijnen te bereizen. De enige, enigszins voordelige, kaart is de Interrailkaart voor de Benelux.

Let op!
Niet alle museumlijnen en railmusea rijden het hele jaar door: vaak alleen in het zomerseizoen, bij speciale evenementen en/of rond de feestdagen. Sommige museumspoor- en tramlijnen hebben daarnaast museale activiteiten. Soms kunnen ook werkplaatsen worden bezocht. Kijk op de desbetreffende websites voor openingsdata en -tijden. Musea en museumlijnen zijn niet opgenomen als ze op het moment van raadpleging (december 2025) geen veilige website hadden. Uiteraard is de redactie van Railromantiek niet verantwoordelijk en aansprakelijk voor de daar getoonde informatie en de technische staat van de websites waar we naartoe verwijzen en de gevolgen daarvan.

Los van de uitgebreide beschrijvingen van Belgische spoorlijnen die op deze website staan, is voor railtoeristen niet alleen dit Vakantietips-overzicht van railattracties vervaardigd. Daarnaast zijn ook uitgewerkte pagina’s met railvakantietips gemaakt van de meest populaire vakantiebestemmingen in België:
de Belgische kust
de mooiste spoorlijnen
– de Ardennen (in voorbereiding)

Algemene nuttige raillinks

Hieronder enkele nuttige algemene websites rond het Belgische spoor:

NMBS – de nationale spoorwegmaatschappij van België.
🖐️ NMBS

Gegevens over Belgische spoorlijnen (opening, sluiting, opbraak, stations, stopplaatsen).
🖐️ Google.

Kaarten van spoorlijnen en links naar foto’s van stations in België
🖐️ Historicraildata

Actuele materieelinzet in België en Luxemburg. Handig voor onderweg of ter voorbereiding.
🖐️ Materieelinzet

Romantiek van verdwenen spoorlijnen en vervallen stations:
🖐️ Verdwenen spoorlijnen

Lijst van toeristische spoorwegen en museumlijnen in België.
🖐️ Wikipedia

Federatie van Belgische Verenigingen van Spoorbelangstellenden (Febelrail). Op deze website is informatie over Belgische organisaties en hun activiteiten te vinden.
🖐️ Febelrail

NVBS Agenda – ook op het vrij toegankelijke deel van de NVBS zijn veel activiteiten van de Belgische museumraillijnen te vinden.
🖐️ NVBS

Lijst van museumspoorwegen in België (Wikipedia)
🖐️ Wikipedia (Duits)

Railmuseum – Spoorwegen

Deze foto toont zeer oude stoomlocomotieven in het nationale spoorwegmuseum van België. Foto: Frits van Buren.
Het nationale spoorwegmuseum van België - Train World - herbergt een bijzondere collectie stoomlocomotieven uit de begintijd. Foto: Frits van Buren.

Train World (Schaarbeek) – Het nationale spoorwegmuseum van België te Schaarbeek (bij Brussel).
🖐️ Schaarbeek – Uitgebreide beschrijving in NVBS Actueel

Tram- en openbaarvervoermusea

Deze foto toont museumtram 984 met bijwagen 301 onderweg naar het eindpunt Tervuren in Brussel bij de halte Madoux op 13 mei 2023. Foto: Oege Kleijne.
Het Museum voor het Stedelijk Vervoer te Brussel organiseert ook ritten met museumtrams door de Belgische hoofdstad. Op de halte Madoux is de museumtram 984 met bijwagen 301 onderweg naar het eindpunt Tervuren (een van de mooiere tramroutes) op 13 mei 2023. Foto: Oege Kleijne.

VlaTAM – Vlaams Tram- en Autobusmuseum (Antwerpen-Deurne). Antwerps en Vlaams stedelijk vervoer, met trams, bussen, en buurtspoorwegen.
🖐️ VlaTAM

Museum voor het Stedelijk Vervoer te Brussel – Museum behandelt de geschiedenis van het openbaar vervoer in Brussel vanaf 1869. Met museumritten door delen van Brussel.
🖐️ Brussel

Museum voor het Openbaar Vervoer van Wallonië (Luik) – Museum over de geschiedenis van het openbaar vervoer in Wallonië. Met oude trams. NVBS Actueel biedt een uitgebreide beschrijving van dit museum (ook voor niet-leden van de NVBS). 
🖐️ Luik

Trammuseum van Schepdaal (bij Brussel) – Museum in het historisch depot van de Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen. Met buurttrams, locomotieven en rijtuigen van het vroegere landelijke tramnet. Heel beperkte website:
🖐️ Schepdaal

Trammuseum De Panne/TTO-Noordzee – gratis toegankelijk museum met elektrisch trammaterieel in de vroegere tramremise. Tevens ritten met museumtrans op delen van de Kustlijn tegen betaling.
🖐️ TTO-Noordzee 

Museumtramlijnen

Deze foto toont dieselmotorrijtuig AR.117 van het ASVi ter hoogte van Haut Marteau, 1 september 2019. Foto: Roelof Hamoen.
Het ASVi en het Buurtspoorwegen-ontdekkingscentrum (museum) bieden de bezoekers ook ritten aan op een geëlektrificeerde en op een niet van bovenleiding voorziene lijn. Op de foto: dieselmotorrijtuig AR.117 op weg van het trammuseum (op een oude spoorbedding) naar Biesme-sous-Thuin, met een spontaan aangeboden fotostop bij de wisselplaats met wachterswoning ter hoogte van Haut Marteau, 1 september 2019. Foto: Roelof Hamoen.
Deze foto toont tram 10308 op de elektrische museumtramlijn van Lobbes naar Thuin Ville-Bas van de ASVi (Association pour la Sauvergarde du Vicinal) op 15 augustus 2021. Foto: Paul van Baarle.
De ASVi (Association pour la Sauvergarde du Vicinal) bezit ook een geëlektrificeerde lijn en wel van Thuin Ville-Basse naar Lobbes, waarop verschillende Belgische types tram dienst doen en waarmee een rit kan worden gemaakt. Op de foto van 15 augustus 2021 rijdt de 10308, een zogenoemde standaardmotorwagen waarvan er meer dan 400 stuks werden gebouwd om de verdere groei in de jaren dertig van de vorige eeuw te kunnen opvangen. Hier beklimt deze motorwagen de steile helling in het traject. Op de achtergrond is de fraaie kerk van Lobbes te zien. Foto: Paul van Baarle.

ASVi – Musée du Tram Vicinal (plaats: Thuin, Henegouwen) – Trammuseum rond de geschiedenis van de buurtspoorwegen (interlokale tramlijnen) van België met een vrijwel originele lijn op een prachtig traject. Zie de uitgebreide beschrijving in NVBS Actueel.
🖐️ Thuin

Tramway Touristique de l’Aisne (startplaats Erezée, provincie Luxemburg in België, Ardennen) – lijn: Erezée – Lamorménil – historische en toeristische tramlijn van ongeveer 12 kilometer.
🖐️ Aisne

Tramlijn Han-sur-Lesse – Dieseltram (1000 MM) tussen het dorp Han-sur-Lesse en de ingang van de beroemde grotten. Lengte circa 4 kilometer over een gedeeltelijk oorspronkelijke tramlijn. Let op: de exploitatie van deze tram is begin 2026 na 120 jaar gestaakt. Raadpleeg de website. Klik op “Han”. 
🖐️ Han

Museumspoorwegen

Deze foto toont stoomlocomotief Austerity WD 196 ”Errol Lonsdale” tijdens het stoomfestival te Maldegem op 6 mei 2023. Foto: Frits van Buren.
Vlaanderen bezit twee actieve museumlijnen. Puurs - Dendermonde en wat dichter bij de Nederlands-Belgische grens: Maldegem - Eeklo. Op de laatstgenoemde lijn verzorgt de Austerity WD 196 ”Errol Lonsdale” in de regel een groot deel van de stoomtreinritten tussen Maldegem en Eeklo. Ook tijdens het stoomfestival te Maldegem op 6 mei 2023 was deze locomotief van de partij. Foto: Frits van Buren.
Vlaanderen

Stoomcentrum Maldegem (SCM) – lijn: Maldegem – Eeklo (deel van lijn 58) met stoom- én dieseltreinen. Heeft ook een 600 mm‑smalspoorlijn. Zie ook de uitgebreide beschrijving in NVBS Actueel.
🖐️ Maldegem

Stoomtrein Dendermonde – Puurs (SDP) – Lijn: Dendermonde – Puurs (lijn 152). Stoomtreinen. De website Visit Dendermonde omschrijft deze spoorweg kernachtig met” “kronkelend doorheen de prachtige natuur van Scheldeland en Klein‑Brabant”.
🖐️ Dendermonde

Wallonië

 CFV3V – Chemin de Fer à Vapeur des 3 Vallées (Stoomtrein der Drie Valleien), Mariembourg –  lijn: Mariembourg – Treignes (lijn 132). Deze 14 kilometer lange lijn geldt vanwege de fraaie omgeving als een van de mooiste museumlijnen van België. De organisatie biedt ook een spoorwegmuseum met een omvangrijke collectie stoomlocs en rijtuigen. Zie ook de televisie-uitzending van Rail Away uit 2024 op YouTube en een verslag in NVBS Actueel (ook voor niet-leden van de NVBS).
🖐️ Mariembourg

Chemin de Fer du Bocq (TSP) – Lijn: Spontin – Ciney (lijn 128). Ook deze, circa 12 kilometer lange, museumlijn door de Bocq-vallei is een aanrader om per museumtrein te verkennen, vaak per dieselmotorrijtuig.
🖐️ Bocq

Spoorlijn van Sprimont – lijn: vanuit Sprimont (in de wijk Damre) , smalspoor 600 mm. Tractie vooral industrielocs.
🖐️ Sprimont

Spoorlijn van Rebecq – smalspoorlijn (600 mm) – met stoomtractie over een deel van spoorlijn 115 in de plaats Rebecq.
Rebecq

Deze foto toont railbussen van de Drie Valleien Stoomtrein naast het depot voor de lijn naar Treignes (oostelijk van het NMBS-station) op 9 juli 1983. Foto: Roelof Hamoen.
De Drie Valleien Stoomtrein bezit een omvangrijke materieelcollectie, waaronder deze in Duitsland vervaardigde railbussen. Hier te zien naast het depot voor de lijn naar Treignes (oostelijk van het NMBS-station) op 9 juli 1983. Foto: Roelof Hamoen.

Draisines (spoorfietsen)

Deze foto toont de railfietsen, waarmee over vroegere militaire sporen gefietst kan worden in Kapellen in 2014. Foto: Oege Kleijne.
Tamelijk uniek is de railfietsroute over sporen op en naar het militaire terrein bij Kapellen (bij Antwerpen) die als een toeristische attractie geldt. Foto (uit 2014): Oege Kleijne.

Regio Antwerpen

Kapellen – Brasschaat (militaire spoorlijn) – Fietsen door een militaire omgeving over een oude militaire lijn van enkele kilometers.
🖐️ Kapellen

Regio Namen/Dinant

Draisines de la Molignée (spoorlijn 150) te Falaën (provincie Namen; niet ver van Dinant). Drie verschillende routes over de voormalige spoorlijn 150.
🖐️ Falaën

Regio: Ardennen/Hoge Venen

Railbike des Hautes Fagnes in Breitenbach/Leykaul (bij Kalterherberg) – Fietsen over een stuk van zo’n maximaal zeven kilometer over een deel van de vroegere Vennbahn tussen Sourbrodt en Kalterherberg.
🖐️ Leykaul

Fietsen over of langs vroegere spoorlijnen

Deze foto een tot fietspad omgebouwd vroeger spoortracé met diverse attributen uit het spoorverleden langs het RAVeL-pad bij het vroegere station Boussu-en-Fagne aan lijn 156 Momignies- ariembourg- Hastière, 28 april 2022. Foto: Roelof Hamoen.
In België bestaan veel opgeheven spoor- en soms ook tramlijnen die zijn omgebouwd tot fietspad. Een voorbeeld daarvan: het vroegere spoortracé met diverse attributen uit het spoorverleden langs het RAVeL-pad bij het vroegere station Boussu-en-Fagne aan lijn 156 Momignies -Mariembourg - Hastière, 28 april 2022. Foto: Roelof Hamoen.
Wallonië
Het mysterie RAVeL

Achter de mysterieuze afkorting RAVeL gaat een uitgebreid netwerk schuil van fiets- en wandelpaden op beddingen van spoorlijnen en langs vaarwegen. De aanleg van de paden is begonnen in Wallonië, nadat veel kolenmijnen en fabrieken waren gesloten. De ongebruikte spoor- en tramlijnen waren ideaal als fietsroute, omdat er geen grote hellingen in voorkomen. Inmiddels zijn er – soms onder andere namen – duizenden kilometers beschikbaar in heel België, maar ook in toeristische gebieden over de grens. Grappig is dat de routes vaak zijn aangegeven met de oude nummers van de spoorlijnen. Overigens staat ‘RAVeL’ voor Réseau Autonome des Voies Lentes (vrij vertaald: netwerk voor langzaam verkeer).

🖐️ RAVeL

Vlaanderen

In Vlaanderen bestaat er geen vergelijkbare organisatie die fietsenpaden over opgebroken spoorlijnen onder haar hoede heeft. Daar moeten we het doen met verschillende sites waarbij een opsomming zeker niet compleet is. Overigens: in het Vlaams worden deze lijnen die afgebroken zijn “spoorwegzates” genoemd, waarmee hier een goed zoek- of trefwoord is aangegeven.

Daarom hieronder twee websites, waarop meer informatie over in Vlaanderen gelegen spoor- en tramlijnen die tot fietspaden zijn omgebouwd:

GPSCyclingtour – Fietsroutes, waaronder over de spoorlijnen 17, 18, 21A, 22, 23, 29 en de tramlijnen L20 en L34, zijn uitgewerkt. Volgens deze site volgen er meer.
🖐️ gpscyclingtour.be.

Fietsperspectief – Nederlandse website over tal van mooie fietspaden in de EU. Voor België zijn er zeven uitgewerkt.
🖐️ fietsperspectief.nl

Oproep: graag updates en eigen foto's

De redactie van Railromantiek komt graag in contact met railliefhebbers die tijdens hun vakantie onjuistheden ontdekken in bovenstaande teksten en eigen, kwalitatief goede foto’s ter beschikking willen stellen voor deze en andere pagina’s met vakantietips. Reactie graag via “Contact”.